พุทธคยา
(บาลี: พุทฺธคยา, อังกฤษ: Bodh Gaya)

        คือคำเรียกกลุ่มพุทธสถานสำคัญใน จังหวัดคยารัฐพิหารประเทศอินเดีย ซึ่งเป็นพุทธสถานที่มีความสำคัญที่สุด
1 ใน 4 แห่ง ของชาวพุทธ เนื่องจากเป็นที่ตั้งของสถานที่ตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พุทธสังเวชนียสถาน
ที่มี ความสำคัญที่สุดของชาวพุทธทั่วโลก ปัจจุบันบริเวณพุทธศาสนสถานอันเป็นที่ตั้งของสถานที่ตรัสรู้
ของพระพุทธเจ้า มีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า วัดมหาโพธิ อยู่ในความดูแลของคณะกรรมการร่วม พุทธ-ฮินดู

       พุทธคยา ปัจจุบันตั้งอยู่ด้านตะวันตกของ แม่น้ำเนรัญชรา ไกลจากฝั่งแม่น้ำประมาณ 350 เมตร
(นับจากพระแท่นวัชรอาสน์) พุทธคยามีสัญลักษณ์ที่สำคัญคือองค์เจดีย์สี่เหลี่ยมที่สูงใหญ่ โดยสูงถึง 51 เมตร
ฐานวัดโดยรอบได้ 121.29 เมตร ล้อมรอบด้วยโบราณวัตถุ โบราณสถานสำคัญ เช่น ต้นพระศรีมหาโพธิ์
พระแท่นวัชรอาสน์ ที่ประทับตรัสรู้ และ อนิมิสสเจดีย์ เป็นต้น ซึ่งนอกจากพุทธสถานโบราณแล้ว
บริเวณโดยรอบพุทธคยายังเป็นที่ตั้งของวัดพุทธนานาชาติอีกด้วย

ต้นพระศรีมหาโพธิ์

     ตรงทิศตะวันตกของพระเจดีย์มหาโพธิแห่งเมืองพุทธคยา มีต้นโพธิ์โบราณต้นใหญ่ขึ้นอยู่โดยพระพุทธองค์
เคยเสด็จประทับ ณ ใต้ต้นโพธิ์นี้แต่สมัยเป็นพระสมณโคดม และตรัสรู้ธรรมเมื่อ ๒๕๕๑ ปีที่แล้ว  ต้นโพธิ์ต้นนี้
เปรียบเสมือนตัวแทนพระพุทธองค์ เป็นแรงบันดาลใจและสัญลักษณ์แห่งสันติภาพ ที่โคนต้นโพธิ์มีพระแท่นวัชรอาสน์
( พระแท่นตรัสรู้ ) เป็นหินแกะสลัก สร้างในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช

           เกี่ยวกับต้นพระศรีมหาโพธิ์ที่พุทธคยา ต้นปัจจุบันเป็นต้นที่สี่นับจากต้นแรก ที่พระพุทธเจ้าทรงตรัสรู้
โดยต้นแรก มีอายุประมาณ ๓๕๒ ปี ต้นที่สองมีอายุประมาณ ๘๘๒ ปี ต้นที่สามมีอายุประมาณ ๑, ๒๖๘ ปี ต้นที่ ๔
มีอายุ ๑๒๖ ปี
          ภายหลังที่ท่านนายพลเซอร์คันนิ่งแฮม ผู้เชี่ยวชาญทางโบราณคดีของอังกฤษ ได้เห็นต้นพระศรีมหาโพธิ์
ต้นที่ ๓ ถูกพายุโค่นล้มตายเช่นนั้น ท่านนายพลเซอร์คันนิ่งแฮม จึงได้หาเมล็ดต้นพระศรีมหาโพธิ์นั้นเป็นจำนวนมาก
แต่ในขณะที่กำลังหาเมล็ดอยู่นั้นได้พบหน่อพระศรีมหาโพธิ์ ๒ หน่อ หน่อหนึ่งขึ้นสูงประมาณ ๖ นิ้วฟุต ส่วนอีกหน่อหนึ่งนั้นสูงประมาณ ๔ นิ้วฟุต จึงขออนุญาตจากเจ้าหน้าที่รัฐบาลผู้ดูแลทำการขุดต้นเก่าออกทิ้งไป
แล้วนำต้นใหม่ที่สูงประมาณ ๖ นิ้วฟุต ลงมาปลูกแทน   ส่วนอีกต้นหนึ่งได้นำไปปลูกในที่ไม่ไกลจากต้นเดิม
ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ท่านนายพลเข้าใจว่า สถานที่ท่านนำต้นพระศรีมหาโพธิ์ต้นหลังนี้ไปปลูกนั้น
เป็นสถานที่ที่พระตถาคตเสด็จประทับยืนทอดพระเนตรจ้องดูต้นพระศรีมหาโพธิ์ที่พระองค์ตรัสรู้ตลอด ๗ วัน
ที่พวกเรานิยมเรียกกันว่า " อนิมิสเจดีย์" แต่ความเห็นนี้ ไม่ตรงตามพระบาลีและคนส่วนมากเข้าใจกัน
เพราะตามพระบาลีนั้นกล่าวไว้ว่า อนิมิสเจดีย์อยู่ทางทิศตะวันออกของต้นพระศรีมหาโพธิ์

           ต้นพระศรีมหาโพธิ์ต้นที่ ๔ ซึ่งกำลังกล่าวอยู่นี้ ท่านนายพลได้ทำการปลูก เมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๓ สิริรวมอายุ
ุจนถึงปัจจุบัน (๒๕๕๑) นี้ได้ ๑๒๘ ปี

           ความศรัทธาในต้นพระศรีมหาโพธิ์ แม้ว่าต้นพระศรีมหาโพธิ์ต้นปัจจุบันนี้จะเป็นหน่อที่ ๔ และมีอายุเพียง
๑๒๖ ปี ก็ตาม แต่ก็เป็นที่ตั้งแห่งความศรัทธาของพุทธศาสนิกชนที่ได้ไปนมัสการให้เกิดศรัทธาปสาทะโดยไม่
่เสื่อมคลายเลย ต่างเก็บใบและเปลือกนำไปบูชาสักการะ ณ สถานที่แห่งตนๆ เพื่อให้เกิดผลเป็นพุทธานุสสติ
ธัมมานุสสติ สังฆานุสสติ สืบต่อไป

สำหรับชาวพุทธ
     พุทธคยา นับเป็นหนึ่งในจุดหมายปลายทางที่สำคัญที่สุดของนักแสวงบุญชาวพุทธทั่วโลกที่ต้องการมาสักการะ
สังเวชนียสถานสำคัญ 1 ใน 4 แห่งของพระพุทธศาสนา โดยในปี พ.ศ. 2545 วัดมหาโพธิ (พุทธคยา) สถานที่ตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก ประเภทมรดกทางวัฒนธรรม ขององค์การยูเนสโก

      ที่พุทธคยาแห่งนี้ ยังมีต้น อานันทโพธิ์ ต้นโพธิ์ซึ่งชาวพุทธนับถือว่ามีความศักดิ์สิทธิ์เป็นอันดับสองรองจาก ต้นพระศรีมหาโพธิ์

วัดไทยพุทธคยา

      เป็นวัดไทยแห่งแรกในประเทศอินเดีย เริ่มก่อสร้างมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2500 มีเนื้อที่ราว 12 ไร่ (5 เอเคอร์) ตั้งอยู่บริเวณพุทธคยา อยู่ห่างจากองค์เจดีย์พุทธคยาประมาณ 500 เมตร เป็นวัดที่อยู่ในความดูแลและอุปถัมภ์ของ รัฐบาลไทย ปัจจุบันมีพระเทพโพธิวิเทศเป็นเจ้าอาวาส

พระอุโบสถของวัดไทยพุทธคยาจำลองแบบมาจากวัดเบญจมบพิตรกรุงเทพมหานคร ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นสถาปัตยกรรม
ของสมัยรัตนโกสินทร์ที่ดีที่สุดแห่งหนึ่ง ซึ่งการจำลองแบบจนดูเหมือนนี้ไม่ใช่เฉพาะภายนอก แต่ยังมีภายใน
ที่เหมือนกันด้วย เช่น องค์พระประธานที่เป็นพระพุทธชินราช แกลประตู แกลหน้าต่าง เป็นต้น

รัฐบาลอินเดียเชิญชาวพุทธทั่วโลกมาสร้างวัด

       ประเทศอินเดีย ได้รับได้เอกราชจากอังกฤษ เมื่อ พ.ศ. 2490 และต่อมา ฯพณฯ ศรีเยาวหราลล์ เนห์รู
นายกรัฐมนตรีคนแรกของประเทศอินเดีย ได้เตรียมการจัดงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษขึ้น หรือเรียกว่า พุทธชยันตี
ใน พ.ศ. 2500 จึงได้ประกาศเชิญชวนให้ประเทศต่างๆ ที่นับถือพระพุทธศาสนาได้มาสร้างวัดด้วยศิลปะของตน
ณ พุทธคยา ดินแดนตรัสรู้ขององค์ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยรัฐบาลอินเดีย ได้จัดสรรที่ดินให้เช่าในนาม
รัฐบาลต่อรัฐบาล คราวละ 99 ปี และเมื่อหมดสัญญาแล้วสามารถต่ออายุสัญญาได้อีกคราวละ 50 ปี

ิเริ่มการสร้างวัดไทยพุทธคยา

เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2497
          นายปุ่น จงประเสริฐ เลขานุการสถานเอกอัครทูตไทย ณ กรุงนิว เดลี ประเทศ อินเดีย ได้เดินทางมาพบกับ
พระนักศึกษาไทยที่ศึกษา ณ สถาบันการศึกษาบาลีนวนาลันทา ซึ่งมีจำนวน 4 รูป คือ พระมหานคร เขมปาลี
(ต่อมาได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ที่ พระราชรัตนโมลี อุปนายกสภามหาวิทยาลัย มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
และอดีตอธิการบดี มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย) พระมหามนัส จิตตทะโม พระมหาโอภาส โอภาโส
และพระมหาชวินทร์ สระคำ (ต่อมาได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ที่ พระอุดรคณาธิการ ภายหลังลาสิกขาได้รับเลือก
เป็น ส.ส.จังหวัดร้อยเอ็ด) และได้แจ้งข่าวว่า พล.ต.อ. เผ่า ศรียานนท์ อธิบดี กรมตำรวจ และรัฐมนตรีช่วยว่าการ
กระทรวงมหาดไทย ได้มีจิตศรัทธาส่งเงินจำนวน 200 , 000 รูปี(ในสมัยนั้นอัตราแลกเปลี่ยนที่ 1 รูปีอินเดีย
แลกได้ 4 บาทไทย) มายังสถานทูตไทย เพื่อดำเนินการสร้างวัดไทยในอินเดีย ตามที่รัฐบาลอินเดีย
เชิญชวน แต่ในตอนนั้น เอกอัครราชทูตไทย ณ กรุง นิวเดลลี คือ พระพหิทธานุกร ได้มอบให้เลขานุการสถานทูต
เป็นผู้ดำเนินการสร้างแทน จึงมาปรึกษาพระสงฆ์ไทย ที่เรียนอยู่ที่นาลันทา และตกลงกันว่า จะซื้อที่ดินที่พุทธคยา
และมอบให้นายปุ่น จงประเสริฐ เป็นผู้ดำเนินการซื้อที่ดินจากรัฐบาลรัฐพิหาร

ซื้อที่ดินเพื่อสร้างวัด
        เริ่มแรกติดต่อได้ที่ดินใกล้วัดทิเบตทางทิศเหนือ มีเนื้อที่ 15 เอเคอร์ ประมาณ 37 ไร่ (ปัจจุบันคือลาน
แสดงธรรมของท่านดาไล ลามะ หรือชาวบ้านท้องถิ่นเรียกว่า กาลาจักระ ไมดาน (ไมดาน แปลว่า สนาม กาลจักร
คือ พิธีการบูชาที่ยิ่งใหญ่ของทิเบต) ต่อมาทางการเห็นว่า การก่อสร้างโบสถ์และวิหารอื่นๆอาจจะบดบังทัศนียภาพ
ขององค์พระเจดีย์พุทธคยา และเมื่อขุดเพื่อวางเสาเข็ม ได้พบโบราณสถานมากมาย ทางการรัฐพิหาร จึงหาที่ให้ใหม่่
คือบริเวณทีตั้งปัจจุบันนี้

รัฐบาลไทยเข้ามาดูแลเรื่องสร้างวัด    
         ต่อมามีเหตุการณ์ผันแปรในการสร้างวัด ท่านจอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีได้รับเรื่องการสร้างวัด
เป็นของรัฐบาล ต่อมาท่านทูต คนใหม่ คือ ดร. บุณย์ เจริญชัย มาอยู่ทิ่อินเดีย การก่อสร้างวัดไทยในขั้นต้น
จึงเสร็จเรียบร้อย คือ มีพระอุโบสถ ศิลปะรัตนโกสินทร์ แบบวัดเบญจมบพิตร และกุฏิที่พักสงฆ์ จำนวน 2 หลัง

ที่ตั้งและอาณาเขตของวัดไทย

       วัดไทยพุทธคยา ตั้งอยู่ห่างจากบริเวณต้นพระศรี มหาโพธิ สถานที่ตรัสรู้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
ประมาณ 500 เมตร ตำบลพุทธคยา อ.คยา รัฐ พิหาร ห่างจากสถานี รถไฟคยา ประมาณ 15 กิโลเมตร และ
สนามบินคยา ประมาณ 10 กิโลเมตร มีเนื้อที่ประมาณ 12 ไร่ (5 เอเคอร์) อยู่ในความอุปถัมภ์ของรัฐบาลไทย
ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีฐานะเป็นพระ อารามหลวงหรือ วัดหลวง เพราะได้รับพระราชทานผ้าพระ
กฐินเป็นประจำทุกปี

พระธรรมทูตไทย ชุดแรก ณ วัดไทยพุทธคยา

รายนามเจ้าอาวาส

ราชวงศ์จักรีกับวัดไทยพุทธคยา

• พระมหากรุณาธิคุณของพระมหากษัตริยาธิราชเจ้าแห่งราชวงศ์จักรีที่มีต่อวัดไทยพุทธคยานั้นมีมากมายคณานับ
  ดังต่อไปนี้

1. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ เสด็จพระราชดำเนินเป็นประธานเททองหล่อพระพุทธปฏิมา พระพุทธชินราช
   เพื่ออัญเชิญมาเป็นพระประธานภายในพระอุโบสถวัดไทยพุทธคยาพร้อมพระราชทานพระนามว่า
   “พระพุทธธรรมิศรชมพูทีปนิวัติสุโขทัย" มีความหมายว่า "พระพุทธเจ้าผู้เป็นใหญ่ในธรรม
   กลับสู่ชมพูทวีปให้เกิดสุข"
2. ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ ฯพณฯ สัญญา ธรรมศักดิ์ ประธานองคมนตรี เป็นผู้แทนพระองค์เป็นประธานยกช่อฟ้า
   พระอุโบสถและทอดผ้าพระกฐินพระราชทาน เมือวันที่ 28 ตุลาคม พ.ศ. 2519
3. สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามกุฏราชกุมาร เสด็จฯ เยี่ยมวัดไทยอย่างเป็นทางการ เมื่อ พ.ศ. 2535
4. สมเด็พระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี เสด็จฯ เยี่ยมวัดไทยอย่างเป็นทางการ เมื่อ พ.ศ. 2530
5. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรชายาทินัดดามาตุ เสด็จฯ ในงานฉลองวัดไทยพุทธคยาครบ 50
   ปี พ.ศ. 2550
6. ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานผ้าพระกฐินพระราชทานเพื่อให้พุทธบริษัทชาวไทย อัญเชิญไป
   ทอดกฐินแด่พระภิกษุสงฆ์ผู้จำพรรษา กาลที่วัดไทยพุทธคยาเป็นประจำทุกปี
   

การติดต่อที่พักสำหรับผู้แสวงบุญชาวไทย

การเดินทางมายังวัดไทยพุทธคยา

วัดป่าพุทธคยา ตำบลโพธิ์คยา อำเภอคยา รัฐพิหาร ประเทศอินเดีย   Phone: 09939995510     โดย...พระครูพุทธบาล (พนมศักดิ์ พุทธญาโณ , Ph.D.) : ประธานสงฆ์

แหล่งข้อมูลอื่น

อ้างอิง

• 50 ปี วัดไทยพุทธคยา อินเดีย. กรุงเทพฯ  : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง, 2550. ISBN 978-974-9985-73-1
• สูจิบัตรงานฉลองวัดไทยพุทธคยา 50
• ดร.กฤษณา ไกรสินธุ์ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยและพัฒนา
• เอื้อเฟื้อภาพ โดย พระมหาธนู จนฺทเมที วัดโพธิ์ศรี อ.สว่างแดนดิน จ.สกลนคร
• ประสานงาน พระอาจารย์ประถม อคฺธมโม วัดศิริมงคล บ้านโคกม่วง ต.นาโพธิ์ อ.กุสุมาลย์ จ.สกลนคร
  

ประวัติพระพุทธเจ้า   แม่น้ำเนรัญชรา   นางสุชาดา

 สถานที่ประสูติ   ตรัสรู้(พุทธคยา)ู   อิสิปตนมฤคทายวัน  ปรินิพพาน  

   กลับหน้าหลัก

แสดงความคิดเห็น-เสนอแนะ