ประวัติบ้านโคกม่วง
                                                             หนึ่งในหมู่บ้านเก่าแก่ของชุมชนไทโส้ 
                                                                                           ประสงค์ เนืองทอง ศ.ศบ. : เรียบเรียง

      หมู่บ้านในระยะเริ่มต้น จะตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกและขยับขยาย กว้างออกไปในทางทิศตะวันตกของตำแหน่งหมู่บ้าน เดิมลักษณะ



      ภูมิประเทศทางทิศตะวันออกจะลาดต่ำกว่าทางทิศตะวันตก หรือพื้นที่ จะเป็นที่เนินสูงมากขึ้นไปทางทิศตะวันตกมีห้วยสิม ตัดผ่าน
เนินจากทางทิศตะวันตกมาทางทิศตะวันออกผ่านบริเวณศาลเจ้าพ่อมเหศักดิ์ ที่ชาวบ้านเคารพนับถือบริเวณ สวนรุขเทวดาหรือลานเจ้าพ่อ
มเหศักดิ์ ดังกล่าวนั้นมีพื้นที่กว้างขวางพอสมควร มีความร่มรื่น สงบเย็น ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออก ของพื้นที่ วัดศิริมงคลปัจจุบัน พ่อตัน ใยปางแก้ว อดีตผู้ใหญ่บ้านโคกม่วงและอดีต อ . ส. สังกัดกองร้อย อ. ส. อำเภอกุสุมาลย ์ เล่าว่า บ้านโคกม่วงเคยประสบความแห้ง
แล้งเป็นอันมากประมาณปี ๒๕๒๕ ชาวบ้านไม่มีข้าวกิน ใครมีข้าวมากก็ต้องแบ่งปัน ชาวบ้าน ชาวเมืองที่ไม่มีให้ไปกิน เมื่อถึงปีที่ได้ข้าว
้ข้าวอุดมสมบูรณ์ก็เอามาคืนโดยไม่คิดดอกเบี้ย คนพอจะมีกินก็ต้องดูแลช่วยเหลือ คนยากคน จนผู้นำต้องดูแลช่วยเหลือลูกหลานเสมอ

        เดิมนั้น บ้านโคกม่วงมีวัดอยู่ที่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของหมู่บ้าน ( สถานที่ที่จัดตั้ง เป็นศูนย์ส่งเสริมวัฒนธรรมไทโส้ บ้านโคกม่วงในปัจจุบันนี้) เจ้าอาวาสวัดคือ หลวงปู่ลุน

      ภายหลังเมื่อหลวงปู่มรณภาพและจัดพิธีฌาปนกิจศพของหลวงปู่เสร็จแล้วจึงได้ย้ายวัดไปตั้งใหม่ที่บริเวณทิศใต้ใกล้กับห้วยสิม
( ปี พ. ศ ๒๕๒๙ - ๒๕๓๐) และชื่อวัดในที่ตั้งใหม่ก็ใช้ชื่อวัดศิริมงคลตามเดิม

      พ. ศ ๒๕๔๐ บ้านโคกม่วง มีจำนวนประมาณ ๑๐๐ หลังคาเรือน ผู้ใหญ่บ้านชื่อนายคำเบี่ยง ใยปางแก้ว ชาวบ้านมีอาชีพทำนา
ทำไร่ พ่อแพงเล่าว่า   ความเป็น อยู่ของชาวบ้านถือว่าไม่เดือดร้อนเกินไปนักเพราะทำนามีข้าวกิน ไม่ถึงกับขาดแคลน  แต่ก็มีหนี้สิน
มากพอสมควร   หนี้สินส่วนใหญ่ เป็นหนี้ที่ ไปยืมเงิน ธกส. มาเพื่อซื้อรถไถนาเดินตามที่เรียกว่าควายเหล็กมาใช้นั่นเอง

        อาชีพการงานของชาวบ้านในปัจจุบันนอกจากทำไร่ทำนาก็ยังมีการออกไปทำงานต่างถิ่น โดยเฉพาะกรุงเทพฯ คนวัยรุ่นหนุ่มสาว
ออกจากบ้านเกือบหมดหมู่บ้านเพื่อ หางานทำ จะกลับบ้านประมาณปีละ ๒ ครั้งคือ ช่วงปีใหม่กับช่วงสงกรานต์หรือเดือนเมษายนของ
ทุกปี และมักจะเอากฐินผ้าป่ามาทอดที่หมู่บ้านร่วมกับคนกรุงเทพฯด้วย
        ชีวิตความเป็นอยู่ของชาวบ้านโคกม่วงอยู่กัน อย่างง่าย ๆ ทำนาได้ข้าวทำไร่ได้ผักข้าวโพดพริกมะเขือมันส่วนอาหารการกินก็จับกบ
จับเขียดหาเห็ดหาอยู่หากินกันไป

         ในอดีต นั้นกบเขียดปูปลานกหนูปูปีกมีมากมายไม่อดอยากแต่ปัจจุบันหาได้ยากมากขึ้นกว่าเก่า มากเนื่องจากมีความแห้งแล้งมาก
ขึ้น และการที่มีคนมากขึ้นก็ทำให้สัตว์เล็กสัตว์น้อยลดจำนวนลงเป็นอันมาก
          พ่อแพง ใยปางแก้ว กล่าวว่าแต่เดิมไปนาไปไร่ไม่ต้องทำกับข้าวไปหาเปิดตามใบไม้ใบตองก็จะได้กบเขียดปูปลามากมาย
เอามาทำอาหาร กินกันสบายๆ

                                 
ที่ตั้ง พร้อมแผนที่สังเขป

         บ้านโคกม่วง ตั้งอยู่ในตำบลนาโพธิ์ ห่างจากอำเภอกุสุมาลย์ ไปทางทิศตะวันตก 8 กิโลเมตร
อาชีพ
         ชาวบ้านม่วง ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพ คือ ทำนาและทำไร่ปลูกยาสูบเป็นอาชีพเสริม ศาสนา ชาวบ้านส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ มีวัดประจำหมู่บ้านคือ วัดศิริมงคล เป็นศูนย์ร่วมจิตใจชาวบ้านม่วง  

  ลักษณะทั่วไป

         เนื้อที่ 2 , 600 ไร่ ใช้ทำการเกษตร 1 , 950 ไร่ - จำนวนครัวเรือน 130 ครัวเรือน
         จำนวนประชากรทั้งหมด 658 คน(ชาย 321 คน หญิง 337 คน)

ลักษณะภูมิประเทศ

          บ้านม่วงถูกล้อมรอบด้วยทุ่งนาและลำห้วยสิ่ม โดยทั่วไปมี 3 ฤดู คือ ฤดูฝน ฤดูร้อน
          ฤดูหนาว

สภาพเศรษฐกิจ

             รายได้เฉลี่ย 21 , 000 บาท/คน/ปี - ครัวเรือน
             มีการอ้อมร้อยละ 90 % ต่อครัวเรือนทั้งหมด ชาวบ้านส่วนใหญ่ทำนา
             หลังจากการเก็บเกี่ยวเสร็จแล้วได้ชาวบ้านบางส่วนจะไป รับจ้างทั่วไปที่กรุงเทพ
             ทำการปลูกมะเขือเทศ และปลูกยาสูบ เนื้อที่ประมาณ 300 ไร่

สภาพสังคม
             สภาพบ้านเรือนของชาวบ้านโคกม่วงมีความมั่นคงถาวร มีการจัดบ้านเรือนถูกสุขลักษณะ ครอบครัวมีความอบอุ่นประชากร
ส่วนใหญ ่มีสุภาพแข็งแรง คนที่มีอายุ 35 ปีขึ้นไปได้รับการตรวจสุขภาพประจำปี 70 % เด็กและเยาวชนได้รับการศึกษาภาคบังคับทุกคน
ครัวเรือนส่วนใหญ่ในหมู่บ้านโคกม่วง ส่วนใหญ่เป็นสมาชิกกลุ่มที่ตั้งในหมู่บ้านและมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นเพื่อประโยชน์ของ
ชุมชน

ประเพณี / เทศกาลประจำปี/วัฒนธรรม



   
ในเดือนเมษายนของทุกปีชาวบ้านจะร่วมใจกัน
จัดงานบุญประจำปี   เพื่อทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่ญาติพี่น้องที่ล่วงลับไปแล้ว


ผลิตภัณฑ์ของชุมชน ชาวบ้านโคกม่วงจะร่วมกลุ่มกันทอผ้าในช่วงหลังทำนากลุ่มทอผ้าแก๊บ



   




การท่องเชิงอนุรักษ์/หรือสถานที่ท่องเที่ยวในหมู่บ้าน/ชุมชน

สถานท่องเที่ยวของบ้านโคกม่วงเพื่อการศึกษาธรรมและความร่มเย็น
มีพระธาตุเจดีย์หลวงปูลุ่น ที่วัดศิริมงคลบ้านโคกม่วง


สถานที่พักในชุมชน
สถานที่พักเพื่อการศึกษาธรรม คือ วัดศิริมงคล

การเดินทางไปหมู่บ้าน
เดินทางจากตัวอำเภอกุสุมาลย์ไปบ้านโคกม่วงมี 3 เส้นทาง
1. แยก ร.ร.อนุบาลกุสุมาลย์ไปทางบ้านอีกุดไปบ้านโคกสว่างและเข้าบ้านโคกม่วงระยะทางประมาณ 12 กิโลเมตร
2. เข้าทางแยกไปบ้านเมืองเก่าเข้าบ้านโคกม่วง ระยะทาง 6กิโลเมตร 3. เข้าทางบ้านนาโพธิ์ตามทางหลวงชนบทถึงบ้านโคกม่วง ระยะทางประมาณ 8 กิโลเมตร

การติดต่อ
ติดต่อสอบถามข้อมูลบ้านโคกม่วง ที่ทำการผู้ใหญ่บ้านโคกม่วง เลขที่ 51 หมู่ 2 ต.นาโพธิ์ อ.กุสุมาลย์ จ.สกลนคร 47210
ปัจจุบัน ผุ้ใหญ่บ้าน นายอำพร พูลเพิ่ม
สมาชิกสภา อบต. นายสนั่น ใยปางแก้ว และ นายเวียงชัย พาพานทาง

                                                                                                        ที่มา : ประวัติศาสตร์ไทโส้บ้านโคกม่วง โดย ถิรธมโมภิกขุ ( ๒๕๔๓)
                                                                   ศูนย์วัฒนธรรมไทโส้วัดศิริมงคล บ้านโคกม่วง ต. นาโพธิ์ อ. กุสุมาลย์ จ. สกลนคร
และรวบรวมเรียบเรียง 2550 ประสงค์ เนืองทอง